Arheološka iskopavanja, koja su sistemaski vršena u Sremskoj Mitrovici, pružila su podatke, dovoljne za jednu uopštenu sliku o razvoju i izgledu Sirmijuma u prvim vekovima naše ere.
U urbanističkom izgledu Sirmijum je već krajem I veka bio izgrađena varoš sa zgradama, palatama i hramovima skromnijih dimenzija.
Grad je rano bio opasan bedemima, koji su vremenom bili dograđivani i menjani. Na prelazu iz II u III vek Sirmijum je, u odnosu na ranije doba, bio u novom arhitektonskom ruhu s naglašenim pretenzijama monumentalnosti i luksuza. To je bio razvijen grad koji je u svemu morao izgledati kao najveći rimski centri: sa forumom, hramovima, žitnicom, termama, pozorištem, amfiteatrom, vodovodom, kanlizacijom i mnogobrojnim privatnim građevinama.
Sirmijum je imao monumentalni hipodrom, zgradu sa slikovitom kolonadom stubova dugu oko 450 m.
Stariji centar grada – forum – nalazio se na prostoru današnjeg užeg centra Sremske Mitrovice. Oko njega su bile velike građevine javnog karaktera, od kojih su neke delimično ispitane. To su, pre sveg, carske terme, koje je podigao Licinije, a za čiju gradnju je upotrebljen mermer sa ostrva Brača. U arhitektonskom pogledu one su jedno od najčvršćih i najrazvijenijih zdanja u Sirmijumu, koje deluju monumentalno i u očuvanim temeljnim delovima.
Reprezentativni deo grada obuhvatao je lepezasti pojas od foruma prema Savi. Tu su preovladavale javne građevine i palate najistaknutijih predstavnika viših staleža, mnogobrojne vile urbane s peristalnim dvorištima i mozaicma.
Ulice u Sirmijumu bile su uglavnom uske i popločane grafitnim pločama ispod kojih se pružala merža kanalizacije.
U IV veku u Sirmijumu je osnovana kovnica novca koja je stekla svetski glas kovanjem zlatnih šipki za državne trezore. Do danas je otkriveno 15 takvih primeraka, koji se nalaze u najpoznatijim numizmatičkim kabinetima u Beču, Budimpešti, Parizu, Londonu i Napulju. Na zlatnim šipkama prikazan je lik zaštitnice Sirmijuma – boginje Fortune.
IMPERIJALNA PALATA
Na južnoj strani nekadašnjeg foruma nalaze se ostaci monumentalne rimske građevine koja je u IV veku predstavljala imperijalnu palatu, odnosno sedište rimskih careva koji su se duže ili kraće zadržavali u Sirmijumu. Građevina je bila često adaptirana i dograđivanja; u njoj se nalaze višeslojni mozaici, koji su danas samo delimično očuvani. Takođe, na nekim zidovima su otkriveni ostaci fresaka ili mermerne obloge što ukazuje na raskošnost čitavog objekta. Svojm severnim krilom palata je bila povezana sa hipodromom, gde se na svečanom balkonu ili loži car pokazivao narodu.
Zapadno od otkrivenog dela, ispod terase hotela “Sirmijum” istražen je i konzerviran arhitektonski kompleks koji je verovatno činio ekonomski deo palate. Konstatovan je da se radi o magacinskom prostoru za smeštaj hrane i ostalih potreba za imperijalnu palatu. Ove prostorije su vrlo dobro očuvane. Tehnika zidanja i pokretni nalazi ukazuju na IV vek nove ere, ali je građevina korišćena kao stambeni prostor i u ranom Srednjem veku, što dokazuju tragovi primitivno izvedenih prepravki i nekoliko otvorenih ognjišta, konstatovanih za vreme iskopavanja. Antički zidovi originalno se uklapaju u savremenu arhitekturu hotela koji je time organski srastao sa spomenicima čije ime nosi.
ANTIČKI LOKALITET NA STAROM ŽITNOM TRGU
Na starom, spomeničkom Trgu s najlepšom gradskom arhitekturom u Sremskoj Mitrovici, dominira otvoreni rimski lokalitet sa objektima iz IV veka nove ere. Lokalitet preseca jedna široka rimska ulica, pravca istok-zapad, sa vanredno očuvanom kanalizacijom od koje su ostali i delimično zasvođeni fragmenti. Po svojoj širini ulica predstavlja verovatno jednu od glavnih saobraćajnica u Sirmijumu, povezanu sa zapadnom gradskom kapijom.
Sa obe strane ulice nižu se građevine, ali je u celini otkopana samo južna strana sa nekoliko prostranih jednostavnih zgrada-magazina. Ovo je periferni deo Sirmijuma uz jugozapadni i zapadni bedem otkopanim neposredno ispod današnjeg nivoa Trga.
Lokalitet na starom Žitnom trgu, uokviren slikovitom građanskom arhitekturom iz XVIII i XIX veka, predstavlja prvorazredni spomenički ambijent u Sremskoj Mitrovici. Na njemu se svake godine održava takmičenje u besedništvu pod nazivom “SIRMIUM LUX VERBI”, kao i recitualske i dramske predstave koje organizuje Centar za kulturu “SIRMIUM ART”.
MUZEJ SREMA
Muzej Srema osnovan je 1946., a aktivno deluje od 1948. godine. Zgrada Muzeja Srema je tipičan predstavnik građanske arhitekture kraja XVIII veka i početka XIX veka. Bogato spomeničko područje omogućilo je brzi uspon Muzeja, tako da je on već 1953. prerastao u oblasni Muzej Srema. Ova ustanova specijalizovana je za proučavanje antičke prošlosti, gde Sirmijum zauzima dominantno mesto. Muzej je kompleksnog tipa i ima četiri stalne izložbe: Arheološku izložbu, Muzej crkvene umetnosti, Galeriju Srema i Muzej “Robija – škola revolucionara”. U sadašnjoj postavci u zgradi Muzeja Srema prezentovan je arheološki materijal sa manjim brojem numizmatičkih i istorijskih eksponata. Akcenat je na antičkoj zbirci i prikazu Sirmijuma kao vojnog, ekonomskog i kulturnog centra jednog dela rimske imperije.
Arheološkoj zbirci pripada i lapidarijum. U lapidarijumu Muzrja Srema koji se nalazi u dvorištu muzejske zgrade izloženi su najvredniji kameni spomenici iz antičke epohe.
U dvorištu muzeja otkopan je jedan deo bogate rimske palate od koje je prezentovan veliki mozaički pod. U lapidorijumu Muzeja Srema nalazi se i jedinstveni u svetu “SUNČANI SAT”. U ljudskoj veličini isklesana je statua Atlasa, legendarnog vođe Titana u borbi protiv Zevsa. Posle Zevsove pobede, Atlas je bio kažnjen na taj način što je zauvek morao na svojim plećima da nosi čitav nebeski svod. Na mermernom spomeniku Atlas je prikazan sa sunčanim satom na plećima. Sunčani sat izrađen je u obliku školjke sa urezanim radijalnim linijama, tj. označava tačnu geografsku širinu Sirmijuma, tako da je pokazivanje vremena apsolutno tačna. Svake godine 21. marta senka kazaljke padala je na tu liniju i pokazivala da je prošla jedna godina.
Završna reč
Na relativno malom području, uz ograničene materijalne mogućnosti i pod stalnim pritiskom sa strane, nemilosrdno razaran, paljen i pljačkan, grad je sačuvao svoje staro jezgro; administrativno upravne vojnograničarske zgrade; trgovačko-zanatlijski centar; objekte građanske arhitekture sa baroknim, rokoko i klasicističkim elementima. Sve to uništavano, preziđivano, prepravljano i doterivano da bi ipak dospelo do nas suštinski neizmenjeno i sa vidnim tragovima negdašnjeg života.
LITERATURA
Dr Petar Milošević, “Srem u prošlosti”, Sremska Mitrovica, 1981.
Dr Petar Milošević, Radomir Prica, “Kroz vekove Sirmijuma”, Sremska Mitrovica, 1975.
Radomir Prica, “Spomen-groblje u Sremskoj Mitrovici”, Sremska Mitrovica, 1980.
Radomir Prica, Dušanka Đurđević, “Sremska Mitrovica”, Sremska Mitrovica, 1969.
 |
RSS link na komentare
